آخرین اخبار
پیگیری فرم ها
کد رهگیری
آمار بازدید
بازدید روز : 9412
بازدید کل : 239731
آخرین بروزرسانی:
25 تير 1396 14:8
اداره مرتع و بیابانزدایی
مـــرتع:
مراتع اكوسيستمهاي طبيعي هستند كه مشخصه اصلي آنها پوشش گياهي بومي مي باشد و بر اساس قانون مرتع عبارت از زميني است اعم از كوهها و دامنه ها يا زمينهاي مسطح كه در فصل چرا داراي پوششي از نباتات علوفه اي خودرو بوده و با توجه به سابقه چرا عرفا مرتع شناخته شود. اراضي كه آيش زراعتند ولو آنكه داراي پوشش نباتات علوفه اي خودرو باشند، مشمول تعريف مرتع نيستند.
 مراتع جهان:
گياهان غالب در مراتع عموما مشتمل بر گندميان ، شبه گندميان ، پهن برگان علفي ، بوته ها مي باشند كه براي انواع دامها مناسبند. طبق آمار موجود بيشترين سطح كره زمين به مراتع اختصاص يافته بطوريكه مراتع 43% جنگلها ، 18% اراضي كشاورزي ، 20% مناطق مسكوني ، صنعتي 4% و اراضي بدون استفاده 15% سطح زمين را پوشانيده است.
اهم استفاده هايي كه از مراتع ميشود عبارت است از: حفاظت خاك، نفوذ و ذخيره آب، توليد علوفه، توليد محصولات فرعي، حيات وحش، مناطق تفرجي، توليد اكسيژن و تلطيف هوا .
مراتع ايران:
باتوجه به تعريف ارائه شده سطح مراتع كشور بالغ بر 90 ميليون هكتار برآورد گرديده است. كل ميزان علوفه توليدي مراتع كشور 10 ميليون تن علوفه خشك برآورد مي گردد كه تامين كننده غذاي حدودا 27 ميليون واحد دامي در طول 240 روز مي باشد. حداقل 75 ميليون واحد دامي از كل دامهاي كشور بيشترين وابستگي را به مراتع دارند و چراي بيش از ظرفيت توليد مراتع سبب تداوم تخريب در مراتع, سوء تغذيه دامها و كاهش توليدات دامي مي گردد.
 مراتع استان:
 مساحت مراتع و بیابانهای استان    1146280 هکتار است که
2.43 درصد آن مراتع خوب،
 41.86 درصد آن مراتع متوسط
55.71 درصد آن مراتع فقیر و خیلی فقیر و بیابانی می باشد.
 میزان علوفه خشک قابل برداشت از مراتع استان 115697 تن است که جوابگوی 586281   واحد دامی بوده و این در حالی است که جمعیت دامی موجود در مراتع استان بیش از 5 برابر میزان مجاز می باشد .
بهره برداران عرفي:
به كساني اطلاق مي شود كه مبادرت به چراي دام در عرصه هاي طبيعي استان نموده و به سه دسته تقسيم مي شوند:
1- عشايركوچرو: مرتعداراني هستند كه جزء نظام خاص اجتماعي عشايري بوده و براي تعليف دامهايشان كوچ مي كنند.
2- روستائيان دامدار: به مرتعداراني اطلاق مي شود كه از مراتع اطراف روستا بهره برداري مي كنند و داراي تعداد دام كمي هستند. اين بهره برداران داراي دام سنگين نظير گاو بومي ، گاو دورگ ، شترو تك سميان نيز هستند.
3- دامدار روستائي: به مرتعداراني اطلاق مي شود كه درروستا يا مرتع ساكن بوده و جهت تعليف دام خود حداقل يك فصل كوچ مي نمايند كه اين كوچ در پاره اي از موارد به ييلاق و در برخي از موارد به قشلاق مي باشد. اين گروه فاقد ساختار عشايري هستند.
طبق سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده سال 1387، جمعیت عشایر استان ایلام در دوره ییلاقی 49749 نفر در قالب 7993 خانوار و در دوره قشلاقی 59391 نفر در قالب 9736 خانوار بوده است.
عشایر استان ایلام 2/4 درصد جمعیت عشایری کشور را در دوره ییلاقی و 5 درصد جمعیت عشایر کشور را در دوره قشلاقی تشکیل می دهند.
 
قرق و حفاظت مراتع
قرق عبارت است از جلوگيري از ورود دام به مرتع با اهداف مشخص براي مدت معين. قرق مراتع يكي از سهل ترين و موثرترين روشهاي احياء واصلاح مراتع بخصوص در مراتع مي باشد كه ممكن است با هدف تقويت پوشش گياهي، توليد بذر ، حفاظت خاك، حمايت ونگهداري از ديگر پروژه هاي احياء واصلاح، مطالعه وبررسي پوشش گياهي و ...بالاخره حفاظت از تاسيسات صورت گيرد كه در هر مورد عوامل دخيل در انتخاب محل قرق متفاوت خواهد بود. قرق با هدف افزايش پوشش گياهي و توليد علوفه در مراتعي انجام مي­گيرد كه درصد قابل توجهي از گونه­هاي خوشخوراک درتركيب گياهي منطقه وجود داشته باشد. قرق مراتع پس از مطالعه و بررسيهاي لازم با اعلام آگهي با مشخص نمودن حدود مرتع و مدت آن به اطلاع بهره برداران و دامداران همان مرتع و مراتع مجاور مي رسد و پس از پايان مدت قرق و حصول نتيجه با بررسي مجدد بهره برداري مرتع براي دامداران همان مرتع آزاد سازي مي­گردد تا با رعايت اصول وضوابط صحيح بهره برداري از آن استفاده نمايد. مرتعي كه داراي طرح مرتعداري مي­باشد اجراي پروژه قرق طبق برنامه طرح بعهده مجري طرح مي باشد.
تهيه و واگذاري طرحهاي مرتعداري
واگذاري مراتع به بهره برداران ومرتعداران طبق قانون در قالب طرحهاي مرتعداراي قابل اجراست. لذابا استفاده از مميزي هاي انجام شده ومطالعات فني از قبيل پوشش گياهي هوا واقليم - اقتصادي واجتماعي و زمين شناسي و خاكشناسي و برنامه ريزي با مشاركت بهره برداران نسبت به تهيه طرح مرتعداري كه در آن مديريت وبرنامه هاي مرتع بر اساس مطالعات انجام شده با جدول زمانبندي مشخص گرديده است اقدام و پس از تصويب طرح دركميته فني اداره كل اجراي طرح و بهره برداري از آن به مدت 15 سال كه قابل تمديد نيز مي باشد با انعقاد قرداد محضري به مرتعداران واگذار مي گردد تا با همكاري اداره مرتع و نطارت كارشناس ناظر طرح نسبت به اجراي برنامه هاي مشخص شده از قبيل بذركاري، بذرپاشي، ذخيره نزولات (کنتور فارو، پیتینگ و غیره)، تامين آب شرب (احداث آبشخور، مرمت چاههای مالداری، نصب تلمبه بادی، منبع ذخیره آب)، بوته كاري، كپه كاري، كشت مستقيم و مديريت چرا اقدام نمايند.
طرح بهبود و اصلاح مرتع:
با استناد به اصل 45 قانون اساسي مراتع و منابع طبيعي جزء انفال و ثروتهاي عمومي بوده و در اختيار حكومت اسلامي مي باشد. بنابراين لازم است كه منابع موجود طبق مصالح عامه مورد استفاده قرارگيرد. روشن است كه طبق استفاده از منابع تجديد شونده كه دراصل 45 مد نظر است بحثي عميق و كاملا تخصصي است و نيل به اين هدف جز با مطالعه وبرنامه ريزي دقيق همكاري و مشاركت بهره برداران از مراتع ميسر نسيت. بعلاوه در ماده 104 قانون برنامه سوم به منظور حفاظت از محيط زيست وبهره برداري پايدار از منابع طبيعي کشور مواردي مدنظر قرار گرفته است كه از آن جمله بهره برداري بر اساس توان بالقوه منابع با اجراي پروژه هاي مختلف، هماهنگي در مديريت يكپارچه منابع پايه، نهادينه كردن مشاركت بهره برداران در برنامه ريزي و تصميم گيري و اجرا مد نظر قرار گرفته و دولت موظف به رعايت اين موازين گرديده است.
بر اساس وظايف قانوني يادشده و در نظر گرفتن اين نكته كه براساس توان منابع و پايداري آن مبتني بر حفظ مصلحت عمومي بايد صورت گيرد و قبول اين موضوع كه بهره برداري و مديريت مراتع در معني وسيع كلمه شامل حفظ احياء و توسعه با هدف بهره برداري پايدار با در نظر گرفتن توان اكولوژيك مرتع مي باشد. ضرورت دارد كه يك مديريت هماهنگ در بخش دام مرتع و انسان سه عامل موثر در مديريت پايدار انجام گيرد و در يك كلام و با استفاده به ماده 104برنامه سوم بايد در بهره برداري و مديريت منابع طبيعي ترتیبي اتخاذ گرديد كه تعادل محيط زيست حفظ شود.
 اهداف كلي طرح
طرح بهبود و اصلاح مراتع با اهداف زير در دوبخش تدوين گرديده است:
الف - اهداف بلند مدت:
منابع طبيعي تجديد شونده استان بعنوان منابع پايه توليد بخصوص در بخش كشاورزي و آب مطرح بوده و ارزش علوفه اي مراتع در مقابل ساير ارزشهاي مراتع پوشش گياهي نا چيز است. لذا ما در دراز مدت بايد ضمن حفظ منابع پايه توليد شامل آب، خاك و گياه و توليد مستمر علوفه، اهدافی را نظير حفظ منابع ژنتيكي گياهي وكنترل فرسايش خاك و هرز آبهاي سطحي و بهبود شرايط زيست محيطي رادر طرح مد نظر قرار دهيم .
ب - اهداف كوتاه مدت:
در بخش اهداف كوتاه مدت طرح مي توان به مواردي نظير استفاده مناسب از منابع موجود مرتعي، ساماندهي تدريجي جمعيت بهره بردار مازاد بر عرصه هاي مرتعي، اعمال سيستمهاي منابع طبيعي در عرصه مرتعي نظير كنترل و جلوگیری از چرای زودرس، بهره برداري متناسب با ظرفيت، آموزش مرتعداران وغيره ...... اشاره نمود.
اهداف كيفي :
1- ايجاد تعادل زيست محيطي وجلوگيري از تخريب منابع آبي، خاكي، مرتعي ودامي .
2- حفظ وحراست وايجاد تعادل پايدار بيولوژي درعرصه منابع طبيعي وعام .
3- تشويق به ماندگاري بهره بردارارن مرتع ودام درمناطق توليدي و جلوگيري از مهاجرت اقشار توليد كننده به شهر ها .
4- توسعه و رشد پايدار اجتماعي، اقتتصادي فرهنگي در مراكز توليد و مزارع و روستاها و مناطق محروم.
5- افزايش درآمد و رفاه نسبي اقتصادي درجوامع روستائي و توليد كننده.
6- افزايش بهره وري ملي و ارتقاء سطح مهارت و دانش بهره برداران مرتعي و افزايش دانش ملي .
7- ايجاد شرايط لازم از نظر ميزان برداشت و پتانسيل توليد علوفه و ساير پتانسيل طبيعي در منابع توليد .
8- اجراي برنامه هاي آموزشي وترويجي جهت بهبود و مديريت بهره برداري از منايع طبيعي دام در جهت بهبود وضع اقتصاد بهره برداران ضمن حفظ منابع توليد.
اهداف كمي
1- حفظ واحياء منابع اصلي پايه، آب، خاك وتقويت پوشش گياهي ازبعد كمي .
2-كنترل فرسايش و جلوگيري از كاهش حاصلخيزي خاك و غني سازي منابع آب زيرزميني.
3- ايجاد تعادل منطقي بين دام و مرتع و تلفيق طرحهاي مرتعداري و آبخيزداري
4- حفظ احياء توسعه وافزايش توليد علوفه مرتعي و فرآورده هاي مرتعي .
5- افزايش وبهبود كمي فرآورده هاي دامي. (گوشت شير، پشم، پوست و....)
6- بهره ور ي بهينه از منابع دامي ومرتعي .
 
بیمه مراتع:
فعاليتهاي مرتعداري (منابع طبيعي) و دامداري دائم با خطرات طبيعي مثل سرما ، گرما ، سيل ، تگرگ و .... روبروست و وجه مشخصه اينگونه فعاليتها اتكاء زياد آن به طبيعت مي باشد. بطوريكه فعاليتهاي مرتعداري در يك جو بي ثبات ناشي از مواجهه با طيف وسيعي از خطرات قرار دارند و از آنجائيكه مرتعداران فاقد توان مالي كافي براي جبران خسارات طبيعي هستند يك ضايعه طبيعي نه تنها موجب از دست رفتن درآمد آنها از مرتع و جنگل و دام مي شود بلكه به قيمت از بين رفتن سرمايه گذاريهاي آنها نيز تمام مي شود.
 
  بخش بیابان
بیابانزایی:
بیابان زایی به مفهوم تخریب سرزمین یا کاهش توان تولید بیولوژیک اراضی در مناطق خشک، نیمه خشک و خشک نیمه مرطوب اطلاق می شود.
بیابان زایی تحت تاثیر دو دسته عوامل محیطی و انسانی که در بین عوامل محیطی عامل اقلیمی با پارامترهای همچون زمان و میزان نامناسب بارندگی، تبخیر بالا، فراوانی و سرعت زیاد باد، گستردگی مناطق یا اقلیم خشک و فراخشک و با عامل زمین شناسی، همچنین بلایای طبیعی چون لغزش و رانش زمین و سیل از مهمترین عوامل محیطی بیابانزا محسوب می شود.
در بین عوامل انسانی که البته از عوامل محیطی مهمتر هستند بهره برداری بیش از حد از سفره های آب زیرزمینی و در نتیجه افت سطح سفره و یا شور شدن آب های زیرزمینی، آلودگی آب های زیرزمینی از طریق پساب های صنعتی، شهری و کشاورزی (ناشی از مصرف بی رویه کود، سموم آفت کش و علف کش و ...)، شیوه های نامناسب آبیاری، آیش بلند مدت اراضی زراعی حساس به فرسایش، شخم در جهت شیب، بوته کنی، تخریب و تبدیل غیر اصولی کاربری جنگل ها و مراتع، عدم تعادل بین تعداد دام و ظرفیت مرتع و تخریب ناشی از برداشت غیر اصولی از معادن سطحی از مهمترین عوامل بیابانزا محسوب می شوند.
کاهش توان بیولوژیک خاک، غیر قابل کشت شدن اراضی حاصل‌خیز و اثرات گسترده‌ی اکولوژیکی، اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی، فقر و تخریب منابع پایه، بخشی از آثار و پیامدهای جهانی پدیده بیابان‌زایی محسوب می‌گردد.
 
بيابانزدايي:
بيابانزدايي مجموعه ای است از دانش های شناخت علمی و تجربی از کلیه عناصر تشکیل دهنده اکوسیستم های بیابانی(عناصر طبیعی، فیزیکی و انسانی) و فنون مبارزه با گسترش آن و مدیریت بیابان.
از مهمترین اصول بیابان‌زدایی پایدار مي توان به فرهنگ‌سازی، فقر زدایی و توانمندسازی جوامع محلی (عشایری و روستایی) اشاره نمود.
 
نتايج و دستاوردهاي فعاليتهاي بيابانزدايي:
- ايجاد اشتغال و بكارگيري ساكنين بيابان در طرحها و پروژه هاي بيابانزدايي.
- جلوگيري از مهاجرت و تثبيت جوامع توليد كننده روستايي در مراكز توليد كشاورزي و دامداري.
- کاهش ناهنجاري هاي اجتماعي نظير فقر و در نهايت استحكام ساختار خانواده ها.
- ايجاد پاركها و تفرجگاهها در مناطق بياباني.
- كاهش آلودگي زيست محيطي( آب، هوا و خاك).
 
پراكنش نواحي خشك درجهان، ايران و استان
پراكندگي نواحي خشك جهان
بر اساس شاخص رطوبت تورنت وايت 6/36%  (یک سوم) کل اراضی جهان را نواحي خشك مي پوشاند.
طبق نظر پ. مگ نواحي خشك به صورت زير طبقه بندي مي شود:
نواحي خيلي خشك 4 درصد
نواحي خشك 15 درصد
نواحي نيمه خشك 6/14 درصد
اراضي بياباني ايران :
دو عامل اقليم و شكل زمين در پيدايش بيابانهاي طبيعي نقش اساسي داشته است و دخالتهاي مفرط انسان سبب پيدايش بيابانهاي دست ساز شده است .
بیش از دو سوم خاک ایران به لحاظ شرایط طبیعی و اقلیمی و داشتن آب و هوای خشک، بیابانی است و یا به سرعت روند بیابانی شدن را طی می کند.
در تقسيم بندي سرزمينهاي كم آب دنيا كشور ایران جزء زير رده ايران هندي است و به چهار ناحيه فلات ايران،  دشت كوير،دشت لوت،بلوچستان تقسيم مي گردد.
در کل بیابانهی ایران شامل دو گروه زیر است:
بيابانهاي ساحلي: كه به صورت نواري شرقي غربي از بندر گواتر در مشرق تا خوزستان در جنوب غرب ايران در سواحل شمالي درياي عمان و خليج فارس گسترده شده است. مهمترين مشخصه اين بيابانها وجود رطوبت نسبي بالا به ويژه در فصل گرما شده است .
بيابانهاي داخلي: اين بيابانها در مركز مشرق و جنوب شرق ايران قرار گرفته و داراي وسعت زيادي مي باشد و خود به دو گروه تقسيم مي گردد : بيابانهاي گرم و بيابانهاي نسبتا گرم.
 
وضعیت بیابان در استان ایلام
با توجه به بررسیها و مطالعات صورت گرفته بر روی استان عرصه های بیابانی استان ایلام با مساحت 424518 هکتار در شهرستانهای دهلران (259887 هکتار )، مهران (114770 هکتار )، آبدانان (26569 هکتار ) و ایلام (23292 هکتار ) واقع شده است که بالغ بر 21 درصد سطح استان را شامل می شود.
 
کانونهای بحرانی فرسایش بادی استان ایلام
در استان ایلام یک کانون بحرانی فرسایش بادی تحت عنوان کانون بحرانی فرسایش بادی عین خوش _ ابوغویر _ حسن قندی در شهرستان دهلران قرار دارد. از 70307 هکتار مساحت این کانون بحرانی فرسایش بادی وسعتی برابر 41533 هکتار دارای شدت زیاد می باشد که حدود 07/59 درصد کل کانون فوق الذکر را به خود اختصاص داده است. 3918 هکتار (57/5 درصد) از کانون بحرانی عین خوش _ ابوغویر _ حسن قندی دارای شدت متوسط و 24856 هکتار (35/35 درصد ) دارای شدت کم می باشد.
 
 
اهداف اصلي اداره کل در راستاي سياستهاي مقابله با بيابانزايي:
- تعيين فاكتورهاي موثر در بيابانزايي و تعیین سطوح فعالیت ها و برنامه های اجرایی براي مبارزه با بيابانزايي و كاهش اثرات خشكي .
- تثبيت تپه هاي ماسه اي روان در مناطق بحراني و تبديل اراضي شني و لم يزرع به اراضي توليدي .
- تشويق مشاركت عمومي در برنامه ريزي و فعاليتهاي مقدماتي براي يافتن شكل كاربري و بهره برداري صحيح اراضي كه هر دو در طولاني مدت منجر به كاهش فقر و توقف تخريب سرزمين مي شود.
- كاهش مهاجرت به نواحي شهري از طريق توسعه اقتصادي اجتماعي جوامع روستايي و تاسيس يك الگوي معيشتي جايگزين كه تامين كننده درآمد در نواحي مستعد به خشكي است.
- توسعه برنامه هاي پايدار براي مقابله با فعاليتهاي بيابانزا.
- مشاركت فعال مردم در فعاليتهاي بيابانزدايي.
- كنترل سيل و استحصال آب و بهره برداري از آبهاي سطحي.
 
به طور كلي بايد گفت كه وقوع خشكسالي از ويژگيهاي اصلي آب و هواي ايران مي باشد. اين حالت در نتيجه وجود نوسانات آب و هوايي شديد در مقياسهاي مختلف زماني حاصل ميشود. ويژگي هاي خشكسالي ايران نشان مي دهد كه بطور كلي هيچ منطقه اي از كشور، از اين پديده در امان نبوده و بنسبت موقعيت طبيعي خود اثرهاي اين پديده مخرب را تجربه مي نمايد. خشکسالی‌های سال‌های اخیر و شدت گرفتن آن در زمان حاضر لطمه ا‌ی جبران‌ناپذیری را به منابع طبيعي اين استان وارد کرده است. به طوري كه خشكسالي شديد و مداوم در سطح عرصه هاي منابع طبيعي استان تهديدي جدي براي اين عرصه ها مي باشد و كاهش منابع آبي موجود باعث افزايش ضريب آسيب پذيري جنگل ها و مراتع استان، توسعه و تشديد بيابانزايي در كانونهاي بحراني فرسايش بادي استان و هجوم آفات و بيماي هاي گياهي شده است .
همچنين اين اداره كل به منظور برقراري و اعمال سياست پيشگيري و كاهش اثرهاي خشكسالي ، اقدام به انجام سياست گذاري هاي ذيل نموده است.
- انتخاب گونه‌هاي مناسب به‌منظور سازگار نمودن فعاليت‌هاي بيابانزدايي واحيا و اصلاح مراتع با شرايط آب و هوايي و منابع آبي در مناطق مختلف استان .
- جلوگيري از اجراي پروژه‌هاي نيازمند مصرف آب زياد در مناطق كم آب استان.
- توسعه بيمه‌هاي خشكسالي با حمايت‌هاي بخش دولتي.
- تهيه و اجراي طرحهاي مديريت جنگلهاي مناطق بياباني( دست كاشت).
- تكيه بيشتر بر امر حفاظت و حمايت از عرصه هاي منابع طبيعي با توجه به شرايط حاد خشكسالي در استان.
- حذف دام مازاد از مراتع استان در شرايط خشكسالي.
چاپ | ارسال به ديگران |
اوقات شرعی
آب و هوا
The remote name could not be resolved: 'weather.yahooapis.com'

پیشخوان روزنامه ها