آخرین اخبار
پیگیری فرم ها
کد رهگیری
آمار بازدید
بازدید روز : 5999
بازدید کل : 254452
آخرین بروزرسانی:
1 مهر 1396 9:47
سیمای منابع طبیعی استان ایلام

پیشگفتار:

پایه و اساس اقتصاد جوامع بشری به حیات و شادابی عرصه های منابع طبیعی وابسته است و منابع طبیعی هر جامعه ثروت اصلی آن محسوب می گردد. وجود ارزش های اقتصادی و زیست محیطی در منابع طبیعی، تکیه گاه مطمئنی برای تداوم بقای انسان و سایر موجودات زنده و تضمین کننده شکوفایی حیات و توسعه پایدار است. حفظ منابع طبیعی در دین مبین اسلام جایگاه ویژه ای دارد و در قرآن کریم و احادیث معصومین (ع) بر حفظ و احیا آن تاکید شده است. دغدغه مسئولین نظام جمهوری اسلامی ایران جدا از این مقوله نیست، به   گونه ای که مقام معظم رهبری این مقوله را جزیی از زندگی مردم می دانند که می فرمایند: "فرهنگ منابع طبیعی باید به معارف عمومی تبدیل شود"
در کشور ما منابع طبیعی طی سالیان طولانی به عنوان منبع تامین علوفه، انرژی و اراضی مورد نیاز برای توسعه امور کشاورزی، صنعتی و شهرسازی تلقی شده و پیوسته به منزله زیربنای توسعه اقتصادی و اجتماعی نقش اساسی داشته است.
اتخاذ سیاست ها، انتخاب طرح ها و برنامه ها جهت دستیابی به اهداف در هر کشور و منطقه متناسب با مراحل مختلف رشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی، اقلیم، نوع تقاضا، موقعیت مکانی منطقه نسبت به سایر مناطق، جمعیت و غیره تغییر می نماید. وظیفه سیاست گذار این است که متناسب با شرایط اقتصادی، اجتماعی، جغرافیایی، اقلیمی، جمعیتی و... با اتخاذ راه و روش هایی، زمینه هایی را فراهم نماید تا دانش و تکنولوژی برای افزایش تولید در واحد سطح با سرعت بیشتری به کار گرفته شود و به موازات آن راهکارهایی را تدارک ببیند تا زمینه اصلاح و احیای جنگل های مخروبه و تبدیل اراضی کم بازده به جنگل و مرتع با رغبت و سرعت بیشتری انجام شود، تمهیداتی را فراهم نماید تا دخالت ها در عرصه های متناسب با استعداد عرصه و در حد توان رویش و تولید آن صورت گیرد، تا منابع طبیعی با حفظ کلیه نقش های خود، به نیازهای متنوع جامعه در حد توان، به صورت مستمر و پایدار پاسخگو باشد.
تدوین برنامه نظام مند و اجرای مناسب آن باید به استناد شناخت وضع موجود و هدف گذاری درست صورت گیرد. در این راستا با کمک همکاران، سیمای منابع طبیعی و آبخیزداری استان ایلام تهیه شد تا در برنامه ریزی و تعیین اهداف بخش منابع طبیعی و آبخیزداری استان مورد استفاده کارشناسان و مسئولین محترم قرار بگیرد. در پایان از زحمات کارشناسان و همه کسانی که به هر نحو در تدوین این کتاب نقش داشته اند سپاسگزاری  می نمایم.
 

تاریخچه ایلام

سرزمینی که اکنون استان ایلام نام دارد، بنا بهاسناد تاریخی فراوان، بخشی از کشور عیلام باستان بوده است. این کشور درحدود 3000 سال پیش از میلاد به وجود آمده و تا سال 640 پیش از میلاد بهحیات اجتماعی خود ادامه داده است. ایلام که در کتیبه های بابلی (آلام) یا (آلامتو) ذکر شده به معنی (کوهستان) یا کشور (طلوع خورشید) می باشد.

ایلام به جهت نزدیکی به تیسفون پایتخت ساسانیان و واقع شدن در محل گذر به داخل کشور، دارای بیشترین آثار مربوط به این دوره است. در زمان ساسانیان سرزمین ایلام متشکل از دو ایالت «مهرجانقذق با مرکزیت سیمره»  و «ماسبذان به مرکزیت سیروان» بود که پس از تصرف توسط اعراب مسلمان، سرزمین جبال یا کوهستان نام گرفت. ایالت جبال با مرکزیت سیمره تا نیمه اول قرن چهارم هجری جزء قلمرو حکومتی بغداد و بصره بود که احتمالاً پس از وقوع زلزله در سال 334 هجری قمری برای همیشه از بین رفت و تا دوران قاجاریه اطلاعی از آن در دست نیست که در این دوره با ورود حسینقلی خان ابوقداره و پسرش به منطقه پشتکوه بعنوان والی، بار دیگر این منطقه رونق گرفت. در سال 1308 هجری شمسی با توجه به سابقه تاریخی منطقه و تصویب فرهنگستان ایران، "ایلام" نامیده شد و جزیی از استان پنجم (کرمانشاه) محسوب می گردید. در سال 1342 به فرمانداریکل و در سال 1353 در تقسیمات کشوری بعنوان استان شناخته شد.

 

 

 

موقعیت جغرافیایی و تقسیمات سیاسی استان ایلام

استان ایلام در غرب و جنوب غرب ایران قرار گرفته است و از شمال، با استان كرمانشاه از طرف شرق با استان لرستان و قسمتی از استان خوزستان، ازطرف جنوب با استان خوزستان و کشور عراق و در غرب با كشور عراق با طول مرز مشتركی درحدود 425 كیلومتر محدود می شود. استان ایلام در عرض شمالی بین 32 درجه و 02 دقیقه و 51 ثانیه تا 34 درجه و 02 دقیقه و 28 ثانیه از خط استوا و طول شرقی 45 درجه و 41 دقیقه و 04 ثانیه تا 48 درجه و 05 دقیقه و 26 ثانیه از نصف النهارمبداء(گرینویچ) واقع شده است. بخش بزرگی از استان ایلام بدلیل استقرار در رشته كوه زاگرس كوهستانی می باشد.در جهت شمال غربی- جنوب شرقی استان، رشته كوه مرتفع و طولانی كبیر كوه به طول تقریبی 160 كیلومتر و با قله ورزین به ارتفاع 3062 متر از سطح دریا قرار دارد. مساحت استان 6/2002794 هکتار، تقریباً 2/1 درصد از مساحت كل كشور، دارای 8 شهرستان به نامهای ایلام، ایوان، آبدانان، شیروانچرداول، مهران، دهلران، دره شهر و ملکشاهی است.  (نقشه شماره1) 
مطابق آخرين سرشماري در سال 1385 جمعيت استان ايلام معادل 545787 نفر است و در20 بخش،21 شهر و 40 دهستان و 753 آبادي دارای سکنه، اسكان يافته اند که 69/60درصد در نقاط شهري، 61/38درصد در نقاط روستايي و 70/0 درصد به صورت عشايري زندگي مي‌كنند. سهم مردان از جمعیت استان 51 درصد و زنان 49 درصد می باشد. بررسي وضعيت تراكم و پراكندگي جمعيت استان نشان مي‌دهد كه استان با توجه به ميزان فضايي كه از كل كشور اشغال كرده (حدود 2/1درصد) معادل 77/0 از كل جمعيت كل كشور را در خود جاي داده است. اين جمعيت در مقايسه با مساحت استان و نسبت متوسط تراكم كل كشور، حدود 35نفر در كيلومتر مربع مي‌باشد. با وجود اين كه استان ايلام به علت شرايط طبيعي و كوهستاني بودن منطقه، اراضي محدودي را جهت بهره‌برداري و استقرار جمعيت شهري و روستايي دارد، اما با توجه به شرايط آب و هوايي و وجود منابع آبي نسبتاً كافي، استان مي‌تواند امكانات بيشتري را از نظر جذب جمعيت داشته و نسبت تراكم بالاتري را پذيرا باشد.
 
شهرستان دهلران با 87/33 و شهرستان ایوان با 51/4 درصد از مساحت استان به ترتیب وسیعترین و کوچکترین شهرستان استان می باشند. شهرستان شیروان و چرداول با 4 نقطه شهری بالاترین تعداد نقاط شهری و 8 دهستان بالاترین تعداد دهستان و شهرستانهای مهران و ملکشاهی هر کدام با تعداد 2 نقطه شهری و 2 دهستان کمترین نقاط شهری و دهستان را دارا می باشند، شهرستان شیروان و چرداول با 206 آبادی دارای سکنه، بیشترین تعداد آبادی و شهرستان ملکشاهی با 27 آبادی دارای سکنه، کمترین تعداد آبادی را در استان دارند.  
 

موقعیت اقتصادی و اجتماعی 

در استان بیشتر فعالیت اقتصادی بر روی دامداری و کشاورزی متمرکزشده‌است و زمینه‌های مساعدی نیز جهت پرورش زنبور عسل وجود دارد. بخش اعظم مساحت استان كوهستاني است؛ بنابراينزمينهاي مورد استفاده در بخش كشاورزي شامل دشتهاي ميانكوهي، كوهپايه ها، حاشيهرودخانه ها و زمينهاي زراعي محدود در دره هاي كوهستاني است؛ علاوه بر آن دشتهاي مهمگرمسيري حاشيه غربي و جنوب غربي استان شامل: هجداندشت، اميرآباد، مهران، موسيان، دهلران و دشت عباس امروزه مورد استفاده فعاليتهاي كشاورزي است و در سالهاي اخيرتوسعه يافته است .اراضي كشاورزي به دو صورت آبيو ديم مورد بهره برداري قرار مي گيرد كه زمينهاي ديم به نسبت بيشتر از زمينهاي آبياست. كشاورزي در استان هم به صورت سنتي و هم با استفاده از ماشين آلات كشاورزي و بهشيوهاي علمي صورت مي پذيرد.گندم، جو، نخودبيشتر به صورت ديم كشت مي شود و زمينهاي آبي به كشت برنج، گندم، صيفي جات و باغدارياختصاص يافته است. مساحت اراضی دارای قابلیت کاربری زراعی استان 322655 هکتار است که 318057 هکتار زیر کشت محصولات زراعی و باغی می باشد. 45/1 درصد از سطح زیر کشت استان به باغات و 55/98 درصد به زراعتهای سالانه اختصاص پیدا می کند. پتانسیل سطح زیرکشت آبی استان بیش از 190 هزار هکتار است. سهم بخش کشاورزی و منابع طبیعی از اشتغال استان 7/32 درصد می باشد. بخش صنعت 5/23 درصد و بخش خدمات 8/43 درصد از اشتغال استان را بهخود اختصاص داده‌است. البته باتوجه به گشایش مرز مشترک با عراق در شهرستانمهران افق‌های روشنی برای توسعه تجارت و توریسم بین‌المللی و ترانزیت کالا ومسافر وجود دارد. از نظر منابع معدنی نیز عمدتاً معادن استان شامل کانی‌های غیر فلزیاست و از نظر ذخایر نفت و گاز استان ایلام غنی و دارای پتانسیل زیاد می‌باشد، دارا بودن سهم ۱۱ درصدی از منابع گازی و 4/3 درصد منابع نفت ایران موید این ادعا است.
 
 

وضعیت زمین شناسی استان ایلام

حوزه زاگرس شامل دو واحد زمين‌شناسي جداگانه بنام زاگرس مرتفع يا زاگرس داخلي و زاگرس چين خورده يا زاگرس خارجي است. استان ايلام از نظر تقسيمات زمين شناسي در بخش زاگرس چين‌خورده يا در بخش خارجي حوزه زاگرس قرار گرفته است. از نظر زمين‌شناسي ساختماني، زاگرس خارجي به تبعيت از روند عمومي زمين‌شناسي زاگرس داراي جهت شمال غرب- جنوب شرق است. اين واحد ساختماني پهنايي در حدود 150 تا 250 كيلومتر دارد كه از سمت شرق و شمال شرق به زير زاگرس داخلي كشيده مي‌شود. در واقع زاگرس مرتفع به طرف زاگرس چين خورده و بر روي آن لغزيده و روراندگي پيدا كرده است. اين بخش از زاگرس كه در آن رسوبات پالئوزوئيك ترشياري بطور هم‌شيب بر روي هم قرار دارند در واقع رسوبات پوشش حاشيه قاره‌اي شرق پلاتفرم عربستان را تشكيل مي‌داده‌اند كه در جريان كوهزايي‌هاي آلپي تغيير شكل پيدا كرده و چين خورده‌اند.
در بخش زاگرس چين‌خورده رسوبات قديمي به مراتب كمتر ديده مي‌شود، زيرا آرايش نسبي اين بخش از زاگرس از بيرون‌زدگي سازندهاي قديمي جلوگيري كرده و لذا بيشتر رسوبات آن مربوط به دوران‌هاي دوم و سوم است. رسوبات منطقه ایلام به تبعيت از روند عمومي ساختار زمين‌شناسي زاگرس داراي امتداد كلي شمال غربي- جنوب شرقي می باشد. اين رسوبات بعلت فشارهاي جانبي از دو سوي شمال شرقي و جنوب غربي، طوري چين خوردگي پيدا كرده‌اند كه بصورت مجموعه‌اي از آنتي كليتوريوم و سنكلينوريوم در آمده‌اند. در نتيجه طاقديس‌ها و ناوديس‌هاي متعددي بوجود آمده‌ند كه در واقع تشكيل دهنده كوهها و دره‌ها هستند.
به طور کلی سنگهای موجود در سطح استان متعلق به دورانهای دوم و سوم بوده و رسوبات جدید نیز در محلهای متفرقه مشاهده می شوند.
سنگهای مارنی موجود در سطح استان بسیار ضعیف در مقابل عوامل فرسایش بوده و سالانه حجم قابل توجهی از رسوبات در سطح استان را تشکیل می دهند. سنگهای آهکی باعث افزایش قابلیت جذب نزولات جوی و ذخیره مقدار قابل توجهی از آن در داخل خود می شود.
 
 

پستی و بلندی های استان

دو بخش کاملاً مجزا در استان وجود دارد، دشت ها و تپه ماهورهای پست جنوب و جنگلهای بلوط زاگرس که در برگیرنده ارتفاعات کوهستانی استان می باشد. حدود 53 مساحت استان كوهستاني است.دشتهای پست جنوب اغلب متشکل از خاکهای گچی و آهکی و ارتفاعات کوهستانی اغلب دارای تشکیلات آهکی، سنداستونی و کنگلومرایی است. بلندترین قله استان در رشته کوه کبیرکوه قرار دارد که بین دو ناحیه واقع گردیده است. دیگر ارتفاعات شاخص استان عبارتند از: گچان، مانشت، قلارنگ، رنو، شره زول، سیاه کوه، دینارکوه، سیوان، اناران، کولک و ...

بلندترین نقطه استان قله کان صیفی در کبیرکوه بارتفاع 3062 متر از سطح دریا و پست ترین نقطه استان در منطقه حسن قندی دهلران با 40 متر از سطح دریا قرار دارد.

 

 آب و هوا

از نظر شرایط اقلیمی استان ایلام جزء مناطق گرمسیری طبقه بندی می شود ولی بعلت عرض زیاد جغرافیایی و وجود ارتفاعات، اختلاف درجه حرارت و بارندگی در بخشهای شمالی، جنوبی و غربی آن می توان از نظر اقلیمی مناطق سه گانه سردسیری، گرمسیری و معتدل را در استان مشاهده کرد. مناطق کوهستانی شمال و شمال غربی استان نسبتاً سردسیر و دارای زمستان طولانی بوده و در این مناطق میزان بارندگی در سال به بیش از 500 میلیمتر و حداقل درجه حرارت در زمستان به 15 درجه سانتیگراد زیر صفر می رسد. مناطق غربی و جنوب غربی استان، گرمسیر بوده و حداکثر میزان بارندگی حدود 200 میلیمتر در سال است. درجه حرارت در مناطق معتدل که بین دو منطقه سردسیر و گرمسیر قرار گرفته اند، بین 15- تا 40 درجه سانتیگراد و میزان بارش بین 250 تا 400 میلیمتر در نوسان می باشد. رژیم بارندگی استان به گونه ای است که نیمی از کل بارندگیها در فصل زمستان، 20درصد آن در فصل بهار، 29درصد آن در فصل پاییز و یک درصد در فصل تابستان اتفاق افتاده است. متوسط بارندگي استان ايلام در حدود 4/516 ميليمتر است، كه از اين ميزان 336 ميلي متر تبخير مي گردد، معمولاً يخبندان به ازاي ارتفاع متوسط وزني استان از اواخر مهر ماه تا اوايل فروردين اتفاق  می افتد، اما متوسط سالانه اين پارامتر 3/68 روز در سال است.
 

منابع آبی استان

 مساحت منابع آبي در استان ایلام كمتر از يك درصد برآورد ميگردد. در استان 14 رودخانه دائمي (به استثناي رودخانه سيمره) با آورد ساليانه حدود 9/1 ميليارد مترمکعب جريان دارد که عمده ترين آنها شامل رودخانه هاي کنگير، گدار خوش، کنجانچم، چنگوله، ميمه، دويرج و چرداول مي باشند. چنانچه رودخانه سيمره نيز به اين مجموعه اضافه شود، آورد رودخانه هاي استان حدود5 /4 ميليارد متر مکعب خواهد بود. رودخانه هاي دائمي استان به دو حوضه آبريز، حوضه آبريز رودخانه سيمره در شرق و رودخانه هاي مرزي در غرب تقسيم مي شوند. بر اساس تقسیم بندی زیرحوزه ها توسط شرکت تماب، استان ایلام به 23 زیرحوزه و مطابق تقسيم بندي جاماب استان ايلام به16واحدهيدرولوژيك به شرح جدول زیر تقسيم شده است.
 
 
رودخانه هاي حوزه مرزي اكثراً از جنوب كبير كوه سرچشمه گرفته و پس از مشروب نمودن دشتهاي واقع در پايين دست حوزه هاي آبريز از مرز خارج شده و به طرف كشور عراق جريان پيدا مي كنند. مهمترين اين رودخانه ها از جنوب به شمال به ترتيب عبارتند از : دويرج، ميمه، چنگوله، گاوي، كنجانچم، گدار خوش، تلخاب و كنگير.  علاوه بر  بر اين رودخانه ها، مسيل هاي مهمي در این حوزه وجود دارد. مانند: چيخاب، فسيل، نصريان
رودخانه های حوزه آبريز كرخه عبارتند از: سيمره، مولاب، سياه گاو، ماژين، دره شهر، سيكان، كلم، شيروان، زنگوان، چناره و جزمان
از حدود 8 ميليارد متر مكعب ريزشهاي جوي نازل شده بر سطح استان ايلام، حدود 9/1 ميليارد متر مكعب توسط رودخانه هاي استان تخليه گرديده و 2/1 ميليارد متر مكعب در زمين نفوذ كرده و تشكيل آبهاي زيرزميني را مي دهد و میزان 9/4 میلیارد مترمکعب آن به صورت تبخير و تعرق به جو بر می گردد. پتانسیل منابع آب زیرزمینی استان 314 میلیون مترمکعب است.
 

پوشش گیاهی استان

تعداد 1000 گونه گیاهی در استان شناسایی شده است که 50 گونه آن از گیاهان کاشته شده و بقیه حالت خودروی دارند. این گونه ها متعلق به 91 تیره گیاهی می باشند که تیره مرکبیان با 140 گونه بیشترین تعداد گونه ای را دارد. تعداد 145 گونه درختی و درختچه ای(95 گونه بومی و 50گونه کاشته شده غیربومی) و بقیه فرم بوته ای و علفی دارند. بر اساس گونه های گیاهی و شواهد اکولوژیکی، استان ایلام را می توان به دو حوزه رویشی عمده تقسیم کرد: الف- حوزه رویشی خلیج و عمانی در غرب، جنوب و جنوب غرب استان با سطح 75/781354هکتار (39 درصد استان) و گونه های شاخص سبد، خارشتر، علف مار، ترات، پنج انگشتی، کهورک، کهور، رملیک و کنار ب- حوزه رویشی جنگلهای خشک و نیمه خشک زاگرس در شمال استان با سطح 9/1221439هکتار (61 درصد استان) و گونه شاخص بلوط و گونه های همراه بنه، زالزالک، دافنه، بادام، ارژن و...
336 گونه دارویی در استان شناسایی شده که 75 گونه آن درختی و درختچه ای و 35 گونه آن زراعی و باغی است. تعداد گیاهان شهدزا در استان قریب به 500 گونه از 6 تیره (مرکبیان، پروانه آسا، نعناع، گل سرخیان، شب بو و چتریان) است که از نظر زنبورداری بسیار مهم می باشد.(نقشه شماره 2) 
 

منابع طبیعی در استان ایلام

بر اساس نقشه پوشش گیاهی مساحت منابع ملی اعم از جنگل، مرتع و بیابان در استان ایلام، 24/1754024 هکتار (قریب به 88 درصد استان) است. سهم جنگل از مساحت استان 641667 هکتار (معادل 32 درصد) و سهم مراتع و بیابان از سطح استان 1112357 هکتار ( معادل 5/55 درصد) می باشد. این مقدار برابر %5/4 جنگلها و%1 مراتع كشور و همچنين %9 سطح جنگلها و%6 مراتع زاگرس مي باشد.
سطح مراتع استان 96/784693 هکتار و سطح بیابانها و مراتع خیلی فقیر استان که در شهرستانهای ایلام، مهران، دهلران و آبدانان واقع شده اند، 327664 هکتار است. با توجه به قرار گرفتن اراضی کشاورزی در منطقه بیابانی استان، سطح این اراضی 98995 هکتار می باشد که با احتساب این سطح، در مجموع مساحت بیابانهای استان، 424518 هکتار (معادل 21 درصد استان) است و در چهار شهرستان ایلام، مهران، دهلران و آبدانان پراکنش دارد. در استان ایلام 117 تیپ گیاهی شناسایی گردیده است که 27 تیپ آن 80 درصد مساحت استان را به خود اختصاص داده اند.
تاکنون برای 9/99 درصد عرصه های ملی استان سند به نام دولت جمهوری اسلامی ایران ثبت و صادر گردیده است. تا پایان مهرماه 1390 میزان بیش از 70000 هکتار اراضی ملی پس از استعدادیابی اراضی و در چارچوب ضوابط قانونی برای اجرای طرحهای کشاورزی، صنعتی و خدماتی و ... واگذار شده است. 19 پاسگاه حفاظتی در استان دایر است که وظیفه حفاظت از عرصه های ملی را انجام می دهند. (نقشه شماره 3 و 4) 
 

جنگل های استان ایلام

بر اساس نقشه پوشش گیاهی، جنگلهاي استان ايلام حدود 642 هزار هكتار از كل استان را در بر مي‌گيرد که جزء جوامع جنگلي مناطق خشك و نيمه‌خشك سلسله جبال زاگرس است. تيپ غالب آن گونه بلوط ايراني  Quercus persica)) با 90%  ترکیب گونه ای و گونه های همراه آن عبارتند از: گونه پسته وحشي (بنه)    pistacia atlantica) ) با 6% و 4% بقيه ترکیب گونه ای را بادام كوهي، داغداغان، كيكم، بادامك، زالزالک و ... تشکیل مي‌هد. جنگلهای استان ایلام شامل 2594 هکتار جنگل انبوه، 211084 هکتار جنگل نیمه انبوه، 416795 هکتار جنگل تنک، 7206 هکتار بیشه زار و 3988 هکتار دست کاشت می باشد. درختان بنه در استان ایلام در سطح 205153 هکتار (31 درصد) از جنگلهای استان گسترش دارند. در استان ایلام تعداد 10گونه جنگلی (مورد، زربین، ارغوان، سماق، گلابی وحشی، بادام، لرگ، پده، محلب، زبان گنجشک) با نام ذخیره گاه جنگلی در 17 منطقه با مساحت 900 هکتار، تحت پوشش حفاظتی و حمایتی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان ایلام قرار دارد.
 

نهالستان و تولید نهال

دو نهالستان سردسیری ایوان با سطح 7/5 هکتار و با ظرفیت تولید 2 میلیون اصله نهال در سال و نهالستان سردسیری ایلام با ظرفیت تولید 60هزار اصله نهال، گونه های سوزنی برگ و پهن برگ سازگار با آب و هوای مناطق سردسیری استان و دو نهالستان گرمسیری مهران با سطح 10 هکتار و با ظرفیت تولید 2 میلیون اصله نهال در سال و نهالستان گرمسیری ویژه بیابان شهرستان دهلران با ظرفیت تولید سالانه 300 هزار اصله نهال گلدانی شامل گونه های گرمسیری متناسب با آب و هوای مناطق گرمسیری استان در حال فعالیت می باشند که با توجه به اعتبارات تخصیصی، سالیانه نزدیک به دو میلیون و پانصد هزار اصله نهال گلدانی و ریشه لخت از انواع نهالهای سردسیری و گرمسیری سازگار با آب و هوای استان تولید می گردد که علاوه بر تامین نهال اداره کل در فعالیت های احیا و توسعه فضای سبز، مابقی در فصل مناسب کاشت و هفته منابع طبیعی به صورت رایگان در بین مردم و سایر ادارت و نهادها جهت غرس، توزیع می شود.
 

مراتع استان ایلام

بر اساس نقشه پوشش گیاهی، مساحت مراتع و بیابان در استان، 1112357 هکتار ( معادل 5/55 درصد) است. با کم کردن سطح مراتع خیلی فقیر و بیابان از سطح فوق، مراتع استان وسعتی معادل 96/784693 هکتار دارد، که 27836 هکتار آن مرتع خوب، 35/532684 هکتار آن مرتع متوسط و 61/224173 هکتار مرتع فقیر می باشد. از نظر فصل استفاده از مراتع، 18 درصد مراتع ییلاقی، 46 درصد میانبند و 36 درصد قشلاقی محسوب می گردد. تولید علوفه خشک قابل برداشت مراتع استان 2/74 هزار تن براورد می شود که ظرفیت پذیرش مراتع استان با توجه به آن 360081 واحد دامی در یک دوره 103 روزه (دوره بهره برداری از مراتع استان) است در حالی که دام موجود مراتع استان 3092267 واحد دامی می باشد که نشان دهنده فشار چرای دام بیش از 5/8 برابر ظرفیت مراتع است. ارزش سالانه علوفه خشک قابل برداشت مراتع استان بر مبنای هر کیلوگرم 2500 ریال، 04/89 میلیارد ریال می باشد.
جمعیت عشایر استان ایلام در دوره ییلاقی 49749 نفر در قالب 7993 خانوار و در دوره قشلاقی 59391 نفر در قالب 9736 خانوار است که 2/4 درصد جمعیت عشایر کشور در دوره ییلاقی و 5 درصد جمعیت عشایر کشور در دوره قشلاقی را تشکیل می دهد. استان ایلام محل استقرار 12 ایل و 32 طایفه مستقل در دوره ییلاقی و 21 ایل و 36 طایفه مستقل در دوره قشلاقی است. عشایر استانهای کرمانشاه، همدان و لرستان قشلاق را در مراتع خیلی فقیر دهلران، مهران و آبدانان می گذرانند که این مناطق در اثر بهره برداری بیش از ظرفیت به بیابان تبدیل شده است.
تقریباً تمام مراتع استان ممیزی شده و برای 87/73 درصد آن در قالب تعداد 264 فقره طرح مرتعداری برای 3453 بهره بردار تهیه و تصویب شده است.
 

بیابان در استان ایلام

با توجه به بررسیها و مطالعات صورت گرفته بر روی عرصه های بیابانی استان از طریق کارشناسان استانی و کارشناسان دفتر امور بیابان، رخساره های بیابانی استان مطالعه و به تصویب کمیته فنی دفتر امور بیابان سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور رسید، که نتیجه آن به شرح زیر می باشد:
 اراضی بیابانی استان ایلام با مساحت 424518 هکتار در شهرستانهای دهلران (259887 هکتار)، مهران (114770 هکتار )، آبدانان (26569 هکتار) و ایلام (23292 هکتار) واقع شده است که بالغ بر 21 درصد سطح استان را شامل می شود. 327664 هکتار آن در اراضی ملی و 98995 هکتار آن در مستثنیات قانونی اشخاص قرار دارد.
باستناد طرح شناسایی کانونهای بحرانی فرسایش بادی کشور، استان ایلام دارای یک کانون بحرانی فرسایش بادی به نام کانون بحرانی فرسایش بادی عین خوش- ابوغویر- حسن قندی است که در شهرستان دهلران قرار دارد. از 70307 هکتار مساحت این کانون بحرانی فرسایش بادی وسعتی برابر 41533 هکتار دارای شدت زیاد  و 3918 هکتار دارای شدت متوسط و 24856 هکتار دارای شدت کم می باشد. فعالیتهای بیابان زدایی پس از پایان جنگ تحمیلی در سال 1368 در تپه های ماسه ای عین خوش شهرستان دهلران آغاز گردیده است.(نقشه شماره 5 و 6) 
 

آبخیزداری :

آبخیزداری عبارت است از مدیریت و بهره برداری هماهنگ، یکپارچه و قانونمند از منابع طبیعی، کشاورزی و اقتصادی یک آبخیز مشروط بر آنکه سرمایه اصلی که منابع آب و خاک موجود در آن می باشد کاملا حفظ شده و تاثیر منفی نپذیرد.بطور کلی ماموریتهای آبخیزداری در دو مقوله بخشی (پروژه های مهندسی آبخیزداری) و فعالیتهای فرا بخشی (هماهنگی برنامه های عمرانی سایر ادارات در راستای مدیریت جامع و سیستمی) گنجانیده شده است.
 

اهداف:

كنترل و رسوب و كاهش خسارات ناشي از سيلاب
حفاظت آب و خاك و جلوگيري از فرسايش و بهبود شرايط زيست محيطي
كاهش خسارات ناشي از خشكسالي و تغذيه سفره هاي زيرزميني
بهبود اشتغال و ارتقاي سطح درآمد روستائيان و آبخیزنشینان
بالا بردن ارزش تفرجگاهی مناطق تحت پوشش پروژه های آبخیزداری
 
دلایل عمده ضرورت توجه به آبخیزداری در استان:
-         پتانسیل بالای بخش کشاورزی و منابع طبیعی در استان
-         وجود مشکلات مربوط به سیل و خسارات ناشی از آن
-         میزان بالای تخریب منابع طبیعی و فرسایش خاک در حوزه های آبخیز استان
-    در استان تعداد سه سد بزرگ شامل سد ایلام با حجم مخزن 71 میلیون متر مکعب، سد دویرج با 191 میلیون متر مکعب و سد کنگیر با 19 میلیون مترمکعب احداث گردیده است و 8 سد مخزنی شامل چوار، سیکان، گوراب، میمه، چنگوله، گاوی، گلال و جزمان در دست احداث می باشد که حفاظت  حوزه های آبخیز این سدها ضروری می باشد.
-    تعداد 7 مورد سیل در یک دهه گذشته در 4 شهرستان استان حادث شده و به میزان 108869500000 ریال خسارت مالی و 13 نفر تلفات جانی و 160 راس تلفات دامی برجا گذاشته است و لزوم کنترل سیل در استان را نشان می دهد.
-    در 350 منطقه از استان زمین لغزش بوقوع پیوسته که مساحت کل مناطق فوق معادل   105000 هکتار است. لازم به ذکر است که بزرگترین زمین لغزش دنیا با طول 15 کیلومتر در استان ایلام و در شهرستان دره شهر اتفاق افتاده است.
-    حوزه شهرستان های مهران و دهلران که به عنوان حوزه های فاقد سد معرفی می گردند با دارا بودن مساحتی بالغ بر یک میلیون هکتار که معادل 50% مساحت استان را شامل می شود بدلیل شرایط اقلیمی خشك و نیمه خشك آن، توپوگرافی خاص آن و وجود مناطق سیل گیر و در عین حال فقر و کمبود درآمد ساکنان حوزه فشار حاصله بر حوزه های آبخیز مذکور را مضاعف نموده است. در عین حال مشكلات عدیده‌ای چون كم آبی  و وجود مرز مشترک و نزدیکی به کشور عراق و وجود معضل گرد وخاک همواره در معرض بحران بوده است.
-         ساماندهی رودخانه های استان که به کشور عراق می ریزد.
-    با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از جمعیت استان در مناطق روستایی اسکان دارند و موقعیت روستاها در دامنه ها و امکان ایجاد سیل و تخریب از ناحیه آبراهه های بالادست، لازم است اقدامات حفاظت آب و خاک و کنتل سیل صورت گیرد.
-         ضرورت اصلاح و احیاء آبخوانها جهت حفظ اراضی کشاورزی پایین دست، اجتناب ناپذیر است.
-    وجود تشکیلات جوان زمین شناسی و بالا بودن شیب اراضی که خاک استان را مستعد فرسایش نموده، ضرورت اتخاذ تدابیر لازم و افزایش فعالیتهای آبخیزداری را اجتناب ناپذیر ساخته است.
- با توجه به شرایط آب و هوایی استان، خشکسالیهای اخیر، پراکنش نامناسب بارندگیها و شکل بارشها بصورت رگباری، این مسأله زمینه ساز فرسایش های بسیاری بوده که ضمن تخریب حوزه های آبخیز وافزایش بار رسوبی و پر شدن مخازن سدها مسائل حاد دیگری را به دنبال خواهد داشت و منابع آب و خاک استان را در مخاطره جدی قرار خواهد داد که لازم است با انجام پروژه های آبخیزداری این موارد تعدیل گردد.
 

مسائل و مشکلات آبخیزداری در حوزه های آبخیز استان:

-          بالا بودن میزان رسوبدهی برخی از زیر حوزه ها
-         افت سطح آبهای زیر زمینی
-         فقر و درآمد  پایین ساکنان حوزه های آبخیز
-          وجود مناطق لغزشی و سیل گیر
-         ناهماهنگی بین دستگاههای دولتی در سیاستهای اجرایی
-         برداشت غیر اصولی از معادن
-         عدم تناسب اعتبارات در مقایسه با مشکلات حوزه های استان
-         عدم ورود بخش خصوصی به فعالیتهای مدیریت آب و خاک با توجه به ماهیت حاکمیتی آن
 
اطلاعات کلی در مورد وضعیت فرسایش و رسوب استان
حجم روانابهای استان: سالانه 5/4 میلیارد متر مکعب
متوسط فرسایش در استان: 20 میلیون تن در هکتار در سال
میزان کنترل هرزآب: 350 میلیون متر مکعب که سالانه 35 میلیون متر مکعب به این ظرفیت اضافه می شود.
میزان تثبیت خاک در پشت سازه ها: 4 میلون متر مکعب که سالانه 250000 متر مکعب به این ظرفیت اضافه می شود.
مساحت حوزه های تحت کنترل: سالانه تقریبا 375 هزار هکتار
 (نقشه شماره 7 و 8 )
چاپ | ارسال به ديگران |
اوقات شرعی
آب و هوا
The remote name could not be resolved: 'weather.yahooapis.com'

پیشخوان روزنامه ها